Koningsdag is natuurlijk hét moment om nog eens stil te staan bij het archaische instituut van een koningshuis en de bedenkelijke gang van zaken rond erfopvolging bij het vervullen van een publieke functie. Rond koningsdag is het in de media niet moeilijk om stukken te vinden over de al dan niet afnemende populariteit van het koningshuis. Er is ook geen gebrek aan artikelen met onderwerpen zoals het wel of niet aanvoelen van wat leeft in de maatschappij of een verkeerde keuze met vakanties tijdens de COVID-19 pandemie.

Deze zaken worden ten tijden van de behandling van de begroting in de Tweede Kamer aangevuld met discussies over de kosten en eventuele opbrengsten van het koningshuis. Altijd vermakelijk zijn de krampachtige pogingen van regering en ambtenaren om de begroting van onze majesteit vaag en onduidelijk te houden.

Uiteindelijk gaat het hier allemaal niet om. De hamvraag is natuurlijk waarom we anno 2023 nog steeds de invulling van de functie van staatshoofd laten bepalen door erfopvolging. Voor alle andere functies, van hoog tot laag kennen we uitgebreide eisen, sollicitaties en zelfs benoemingscommissies maar juist voor de functie van staatshoofd maken we gebruik van het slechts denkbare criterium: wie zijn je ouders?

Een blik in het recente verleden van het koningshuis leert dat voorouders bepaald geen garantie zijn voor een goed vervulde functie. Denk aan een koningin als Wilhelmina, labiel en drugsverslaafd en een levenspartner die een voorkeur had voor buitenechtelijke escapades. Juliana wellicht lief maar zeker ook naïef van karakter en gezegend met een zeer dubieuze echtgenoot. En in dit rijtje miststaat een autoritaire Beatrix bepaald niet.

Dat de lokale slager of bakker op deze wijze de continuïteit van het familiebedrijf zeker probeert te stellen is prima. Mocht de erfopvolger niet functioneren dan is uitwijken naar een alternatief zonder al te veel gedoe mogelijk. Bij een staatshoofd die in principe levenslang de functie kan vervullen, wordt het echter heel lastig. Alleen emigreren is misschien een optie.

Hét voordeel van een gekozen staatshoofd is dat indien hij er een potje van maakt we binnen een paar jaar deze weg kunnen sturen. En mocht de persoon juist goed werk hebben verricht dan kunnen we hem (of haar!) belonen met een nieuwe ambstermijn. 

De dag waarom ik zou besluiten mijn functie neer te leggen en vervolgens een van mijn kinderen deze overneemt zonder dat collega's of klanten dit zonder met de ogen te knipperen accepteren, is de dag waarop ik monarchist wordt. Tot die tijd span ik mij in voor een republiek.